źródło grafiki: World Health Organization

Odra to ostra, wirusowa choroba zakaźna, która bardzo łatwo się rozprzestrzenia wśród nieuodpornionych osób w każdym wieku i może powodować epidemie. Nie należy jej lekceważyć, ponieważ powikłania z nią związane mogą być bardzo groźne. Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Zakażenie szerzy się drogą kropelkową oraz przez bezpośrednią styczność z wydzieliną z jamy nosowo-gardłowej chorej osoby. Objawy występują po 10-12 dniach od zakażenia. Na 2-4 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki występuje gorączka, złe samopoczucie, zapalenie spojówek, katar, kaszel. Wraz z rozwojem choroby temperatura wzrasta do 39-41°C. W jamie ustnej pojawiają się białe wykwity otoczone czerwoną linią (plamki Koplika), a następnie czerwona wysypka stopniowo zlewa się w plamy i obejmuje całą głowę i ciało.

Około 30% zachorowań przebiega z powikłaniami, szczególnie wśród dzieci do 5 roku życia i dorosłych w wieku powyżej 20 lat. Najczęstsze powikłania to zapalenie ucha środkowego, które prowadzi do utraty słuchu, biegunka, zapalenie płuc, ostre zapalenie mózgu prowadzące do obrzęku mózgu, zaburzenia wzroku prowadzące do ślepoty, rzadkie ciężkie uszkodzenia mózgu znane jako podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE), którego objawy pojawiają się kilka lat po chorobie. Odra jest najbardziej niebezpieczna dla dzieci do 5 lat oraz osób z zaburzeniami układu odporności. Co czwarta chora osoba wymaga hospitalizacji. Jedna na 1000 chorych umiera w przebiegu choroby.

Należy pamiętać, że:

  • Na odrę chorują głównie osoby niezaszczepione,
  • Odra jest szczególnie niebezpieczna dla osób z osłabionym układem odpornościowym,
  • W Regionie Europejskim WHO w 2018 roku odnotowano ponad 84 tys. zachorowań, najwięcej od ponad dekady,
  • Rosnąca liczba zachorowań na odrę jest związana z większą liczbą rodziców, którzy nie zgadzają się na szczepienia dzieci.

Przed wprowadzeniem szczepień przeciw odrze w dzieciństwie chorowała prawie każda osoba. Epidemie występowały co 2-3 lata. W Polsce przed wprowadzeniem szczepień przeciw odrze (lata 1955-1974) liczba rejestrowanych przypadków kształtowała się od 70 000 do 130 000 w latach pomiędzy epidemiami oraz od 135 000 do 200 000 w latach epidemicznych. Umierało 200-300 dzieci, a tysiące miało ciężkie powikłania wymagające długotrwałej hospitalizacji. Obecnie w Europie obserwujemy niepokojący wzrost liczby zachorowań na odrę, w Regionie Europejskim WHO w 2018 roku odnotowano 3-krotnie więcej zachorowań w porównaniu do 2017 roku i 15-krotnie więcej w porównaniu do 2016 roku. Zdecydowana większość osób chorych nie była zaszczepiona. W Polsce każdego roku występuje od 100 do 300 zachorowań.

O szczepionce

Szczepionka przeciw odrze występuje w postaci połączonej (skojarzonej) jako szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce (tzw. MMR). W jej skład wchodzą żywe, osłabione wirusy. Nie zawiera adiuwantów. Szczepienie przeciw odrze należy do szczepień obowiązkowych (bezpłatnych) podawanych w Polsce w 13-15 mies. życia oraz 6. roku życia. Skuteczność szczepienia po podaniu 2 dawek szczepionki wynosi 98-99% i utrzymuje się do końca życia. Szczepionka typu MMR jest szczepionką bezpieczną. Badania wykluczają związek szczepionki przeciw odrze z występowaniem autyzmu.

Po podaniu szczepionki mogą wystąpić odczyny miejscowe, tj. ból w miejscu podania, zaczerwienienie, obrzęk. Ogólne odczyny poszczepienne zależą od wieku szczepionej osoby. U dzieci może pojawić się łagodne powiększenie węzłów chłonnych, podwyższona temperatura i wysypka. U dorosłych mogą dodatkowo wystąpić bóle stawów. Ciężkie odczyny (drgawki gorączkowe, łagodne zapalenie mózgu) występują bardzo rzadko, ustępują samoistnie bez długotrwałych następstw. Szczepionka zawiera żywe wirusy, ale po szczepieniu nie przenoszą się one na inne osoby z otoczenia dziecka.

Wieloletnie badania zespołów badawczych z USA i Holandii wskazują na to, że przechorowanie odry wpływa negatywnie na układ immunologiczny na kolejnych kilka lat.

Badacze oceniają, że wirus odry osłabia działanie układu immunologicznego przez okres około 3 lat, zwiększając ryzyko zakażenia innymi drobnoustrojami. Oznacza to, że ponad 82 tys. osób, które zachorowały na odrę w regionie Europejskim WHO w 2018 roku, wciąż może być narażone na negatywne skutki choroby i powikłania.

Epidemie odry zawsze łączyły się ze wzrostem zachorowań na inne choroby zakaźne. Kiedy wprowadzono powszechne szczepienia przeciw odrze w krótkim czasie obserwowano spadek zachorowań na odrę. Dodatkowo odnotowano również spadek zachorowań na inne choroby zakaźne. Przez dziesięciolecia przyczyny takiej sytuacji pozostawały niewyjaśnione.

Działanie wirusa odry można porównać do wypadku komunikacyjnego, który prowadzi do amnezji czyli utraty pamięci na okres kilku dni, a czasami nawet kilku lat. Wirus odry niszczy wyspecjalizowane komórki pamięci immunologicznej, dzięki którym organizm szybciej zwalcza atak drobnoustrojów, z którymi się wcześniej zetknął na skutek przechorowania lub zaszczepienia. Na skutek tego mechanizmu, organizm jest narażony na znacznie cięższe zachorowania oraz powikłania chorób zakaźnych.

Wyniki badań opublikowane w 2015 roku w czasopiśmie Science wykazały, że umieralność z powodu innych chorób zakaźnych w krajach wysoko rozwiniętych jest ściśle powiązana z okresem 3 lat po przechorowaniu odry. W 2018 roku zidentyfikowano określone elementy układu odpornościowego, które zostają uszkodzone w toku przebycia odry. Naukowcy badali niezaszczepione dzieci, które chorowały na odrę, w holenderskiej ortodoksyjnej społeczności protestanckiej, gdzie ogniska epidemiczne odry występowały częściej niż gdziekolwiek indziej w Holandii. Badacze odkryli, że w organizmie dziecka, które przechorowało odrę występowała mniejsza liczba limfocytów B w organizmie. Ich układ immunologiczny wykazywał oznaki „zapomnienia” opisanego w badaniu z 2015 roku.

Więcej rzetelnych informacji na temat choroby i szczepień znajdą Państwo na stronach:

http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/odra/

http://zaszczepsiewiedza.pl/page/1/?s=odra