Niezdolność do pracy

Świadczenia z tytułu niezdolności do pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

RENTA Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY

Kogo dotyczy świadczenie?

Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

  • został uznany za niezdolnego do pracy,
  • ma wymagany – okres składkowy i nieskładkowy,
  • niezdolność do pracy powstała w okresach składkowych (np. ubezpieczenia, zatrudnienia) lub nieskładkowych (np. w okresie pobierania zasiłku chorobowego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego), określonych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Wymagany okres składkowy i nieskładkowy do przyznania renty uzależniony jest od wieku osoby, w jakim powstała niezdolność do pracy. Okres ten wynosi:

  • 1 rok – jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
  • 2 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat,
  • 3 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat,
  • 4 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat,
  • 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (Okres wymaganych 5-ciu lat w odniesieniu do osób, u których niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 roku życia, musi przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przypadającego przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.)

UWAGA: Z dniem 23 września 2011r. wprowadzono przepis który dał nową możliwość nabycia uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy przez ubezpieczonych legitymujących się długoletnim stażem ubezpieczeniowym. Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje także ubezpieczonemu, który:

  • jest całkowicie niezdolny do pracy,
  • udowodnił okres składkowy, określony w art.6 ustawy emerytalnej wynoszący:
    ◦ co najmniej 25 lat dla kobiet,
    ◦ co najmniej 30 lat dla mężczyzn

BEZ WZGLĘDU:

  • na to, czy posiada 5-letni okres składkowy i nieskładkowy w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy,
  • na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy

Przy ustalaniu wymaganego okresu składkowego (odpowiednio – 25 lub 30 lat):

  • uwzględnia się wyłącznie okresy składkowe wymienione w art.6 ustawy emerytalnej
  • nie uwzględnia się okresów wymienionych w art.10 ust.1 pkt.1 ustawy emerytalnej

Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, uzależnionego od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy, warunek posiadania tego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.

Wysokość świadczenia

Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi 100% świadczenia

Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynosi 75% renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy

Wymagane dokumenty

  • wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy
  • informacja dotycząca okresów składkowych i nieskładkowych
  • dokumenty potwierdzające okresy m.in.: pracy/ prowadzenia działalności pozarolniczej/ służby wojskowej/ pobierania zasiłku dla bezrobotnych/ urlopu wychowawczego/ nauki w szkole wyższej
  • dokumenty potwierdzające osiągane wynagrodzenie
  • zaświadczenie o stanie zdrowia N-9 wystawione nie wcześniej niż na miesiąc przed złożeniem wniosku oraz ewentualnie dokumentacja medyczna

 

RENTA SOCJALNA

Prawo do tej renty przysługuje:

  • osobom posiadającym obywatelstwo polskie, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskie
  • cudzoziemcom zamieszkującym i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie:
    ◦ zezwolenia na pobyt stały,
    ◦ zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
    ◦ zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego m.in. w związku z zamierzonym wykonywaniem pracy lub prowadzeniem działalności gospodarczej, podjęciem lub kontynuowaniem studiów albo szkolenia zawodowego lub innymi okolicznościami
    ◦ w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy albo ochrony uzupełniającej
  • cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją “dostęp do rynku pracy”,
  • mającym miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu ( EFTA), posiadającym prawo pobytu lub stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

Renta socjalna przysługuje osobie, która:

  • jest pełnoletnia oraz
  • jest całkowicie niezdolna do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:
    ◦ przed ukończeniem 18. roku życia albo
    ◦ w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej

 

Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy i przewidywanego okresu jej trwania dokonuje lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska.

Przy ocenie prawa do tej renty nie jest istotne, kiedy powstała całkowita niezdolność do pracy, lecz to, aby niezdolność ta była skutkiem naruszenia sprawności organizmu, powstałego we wskazanych okresach.

Renta socjalna nie przysługuje osobie, która:

  • ma ustalone prawo do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do świadczenia przedemerytalnego, zasiłku przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
  • pobiera świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych,
  • jest tymczasowo aresztowana albo odbywa karę pozbawienia wolności, z wyjątkiem osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego,
  • ma ustalone prawo do renty rodzinnej (części renty) przez jednostkę organizacyjną Zakładu lub przez inny niż ta jednostka organ emerytalno-rentowy (np. KRUS),
    w wysokości przekraczającej 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
  • jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu Kodeksu cywilnego o powierzchni użytków rolnych przekraczających 5 ha przeliczeniowych lub – jako współwłaściciel – ma udział w takiej nieruchomości, który przekracza 5 ha przeliczeniowych.

 

Renta socjalna a aresztowanie

Osoba, która była uprawniona do renty socjalnej i której prawo do tej renty ustało w związku z osadzeniem w areszcie wskutek tymczasowego aresztowania lub w zakładzie karnym w celu odbycia kary pozbawienia wolności, może zgłosić wniosek o przyznanie renty socjalnej w wysokości 50% kwoty tej renty. W tym przypadku renta przysługuje tylko takiej osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:

  • jest osobą samotnie gospodarującą,
  • nie posiada innego przychodu,
  • nie ma ustalonego prawa do renty rodzinnej,
  • jest właścicielem lokalu mieszkalnego (domku jednorodzinnego) albo przysługuje jej spółdzielcze prawo do lokalu albo jest najemcą lokalu mieszkalnego wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy, innych jednostek samorządu terytorialnego albo stanowiącego własność Skarbu Państwa lub państwowych osób prawnych
    oraz zobowiąże się pisemnie, że z kwoty tej renty będzie dokonywała opłat z tytułu czynszu lub innych należności za lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), a w lokalu tym (domu) nie przebywają inne osoby

 

Wysokość świadczenia

Renta socjalna przyznawana jest w stałej wysokości, wynoszącej 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy tj. 1029,80zł

Renta socjalna jest świadczeniem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Tak więc z kwoty renty odlicza się zaliczkę na podatek dochodowy, a także potrąca składkę na ubezpieczenie zdrowotne

Wymagane dokumenty

  • wniosek o rentę socjalną
  • zaświadczenie o stanie zdrowia N-9 wystawione nie wcześniej niż na miesiąc przed złożeniem wniosku oraz ewentualnie dokumentacja medyczna
  • zaświadczenie potwierdzające kontynuowanie nauki w szkole lub zaświadczenie z uczelni o okresie studiów

 

DODATEK PIELĘGNACYJNY

Przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli:

  • została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo
  • ukończyła 75 lat

Dodatek nie przysługuje osobie przebywającej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.

Wymagane dokumenty

  • wniosek o dodatek pielęgnacyjny
  • zaświadczenie o stanie zdrowia N-9 wystawione nie wcześniej niż na miesiąc przed złożeniem wniosku oraz ewentualnie dokumentacja medyczna.

 

ZASIŁEK OPIEKUŃCZY W PRZYPADKU CHOROBY CZŁONKA RODZINY

Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki m. in. nad:

  • chorym członkiem rodziny,
  • chorym dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami : konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do ukończenia 18 lat;
  • dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do ukończenia 18 lat w przypadku :
  • porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka , stale opiekujących się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu rodzicowi lub małżonkowi sprawowanie opieki,
  • pobytu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka , stale opiekujących się dzieckiem, w szpitalu albo innym zakładzie podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.

Za członków rodziny uważa się małżonka, rodziców, rodzica dziecka, ojczyma, macochę, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku powyżej 14 lat- jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki.

Za dzieci uważa się dzieci własne ubezpieczonego lub jego małżonka oraz dzieci przysposobione, a także dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie.
Warunek pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym jest spełniony także wówczas, gdy ubezpieczony pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z chorym członkiem rodziny tylko przez okres choroby.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje bez okresu wyczekiwania, tj. od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.

Zasiłek opiekuńczy można otrzymać pod warunkiem, że nie ma innych członków rodziny mogących zapewnić opiekę. Za członka rodziny, który może zapewnić opiekę nie uważa się osoby, która jest:

  • całkowicie niezdolna do pracy,
  • osobą chorą,
  • osobą niesprawną fizycznie lub psychicznie za względu na swój wiek,
  • osobą prowadzącą gospodarstwo rolne,
  • pracownikiem odpoczywającym po pracy na nocnej zmianie,
  • osobą prowadzącą działalność pozarolniczą,
  • osobą niezobowiązaną do sprawowania opieki na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeśli odmawia ona sprawowania opieki.

 

Okres zasiłku opiekuńczego

Jeśli opieka sprawowana jest nad chorym dzieckiem w wieku ponad 14 lat lub innym chorym członkiem rodziny, prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje przez okres do 14 dni w roku kalendarzowym.

Jeśli opieka sprawowana jest nad dzieckiem niepełnosprawnym prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje przez okres do 30 dni w roku kalendarzowym.

W przypadku gdy opieka jest sprawowana wyłącznie nad dziećmi niepełnosprawnymi do ukończenia lat 18 i innymi członkami rodziny zasiłek opiekuńczy przysługuje przez łącznie przez okres nie dłuższy niż 30 dni w roku kalendarzowym.

Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad dziećmi i innymi członkami rodziny z różnych przyczyn, nie może przekroczyć 60 dni w roku kalendarzowym.
Limit ten ma zastosowanie do wszystkich członków rodziny uprawnionych do zasiłku opiekuńczego, niezależnie od ich liczby oraz bez względu na liczbę dzieci i innych członków rodziny wymagających opieki.

Dokumenty niezbędne do wypłaty zasiłku opiekuńczego

  • zaświadczenie lekarskie wystawione w formie papierowej na druku ZUS ZLA (zielona kopia) lub zaświadczenie lekarskie wystawione w formie dokumentu elektronicznego (zaświadczenie lekarskie e-ZLA),
  • Wniosek o zasiłek opiekuńczy ZUS Z-15B – w przypadku opieki nad chorym członkiem rodziny innym niż dziecko,
  • W przypadku ustalania prawa do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem w wieku do lat 18 niezbędny jest dodatkowo dokument potwierdzający niepełnosprawność dziecka, tj.:
    • orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub
    • orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

 

Kontakt: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Gdyni ul. Władysława IV 24, 81-364 Gdynia, tel. (58) 666 47 71.
Opracowanie własne na podstawie wykładu pt. „Świadczenia z tytułu niezdolności do pracy” A. Sobolewska, A. Wawer, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Gdyni, Gdyńskie Targi Zdrowia, 06.10.2018.