Przygotowanie pokoju dla osoby starszej i osoby z niepełnosprawnością

Niepełnosprawność – to stan fizyczny i /lub psychiczny, który oznacza trwałe lub okresowe utrudnienie, ograniczenie lub uniemożliwienie wypełniania funkcji i społecznych. Najczęstszymi przyczynami niepełnosprawności są: choroby przewlekłe, wady wrodzone, nagłe wypadki, zatrucia, urazy, infekcje.

Stan niepełnosprawności zazwyczaj rozwija się w dłuższym okresie życia, często też towarzyszy procesowi starzenia się, gdzie w miarę upływu lat, bliska osoba traci zdolności troszczenia się o siebie i coraz bardziej staje się zależna od osób drugich.

Ważne jest, aby rodzina była przygotowana do świadczenia pomocy, jeżeli zaistnieje taka potrzeba. Jednakże często  wiadomość o niepełnosprawności zaskakuje i bliskich, a przede wszystkim samego chorego.

Osoba funkcjonująca  samodzielnie, w wyniku np. udaru, wypadku, zawału serca staje się osobą wymagającą pomocy. Na barkach rodziny, bliskich spoczywa zorganizowanie opieki nad osobą zależną. Najczęściej oznacza to, przeorganizowanie dotychczasowego życia zarówno osoby zależnej jak i pozostałej rodziny. Na sposób wyboru sprawowanej opieki nad chorym, niepełnosprawnym członkiem rodziny, ma wpływ nie tylko stan zdrowia samego chorego, jego sytuacja finansowa i rodzinna ale również osób opiekujących się nim.

W miarę możliwości mieszkaniowych najlepiej przeznaczyć dla osoby chorej, niepełnosprawnej osobny pokój, jeżeli jest to niemożliwe, to pożądane jest wydzielenie osobnego miejsca, by zapewnić choremu poczucie komfortu i intymności. Można przemeblować pokój i inne pomieszczenia tak, aby ograniczyć do minimum zakłócenia życia wewnętrznego domu i jego współmieszkańców. Dobrze byłoby gdyby pokój ten w pobliżu łazienki, WC, kuchni. Należy zadbać o dobrą funkcjonalność urządzeń kuchennych, sanitarnych  i pomocniczych.

Do maksimum należy zniwelować istniejące bariery architektoniczne w mieszkaniu:

– usunąć progi w drzwiach, nierówności w podłodze np. stopnie;

– szerokość drzwi dostosować do potrzeb;

– wannę zastąpić brodzikiem lub prysznicem;

– wszelkie kable, ostre narzędzia zabezpieczyć.

Dodatkowo:

– stosować maty przeciwpoślizgowe w wannie lub kabinie prysznicowej;

– sedes wyposażyć w nakładkę;

-zamontować umywalkę z dużym blatem pełniącym funkcje półki;

– lustro (najlepiej uchylne) zawiesić na odpowiedniej wysokości;

– zamontować uchwyty w łazience, przy wannie, WC i na trasie przemieszczania się chorego;

– fotele lub krzesła ustawić tak, aby podopieczny mógł usiąść aby odpocząć, gdy będzie chodził;

– krzesło lub fotel powinny mieć oparcia boczne i podwyższoną powierzchnię siedzenia żeby  wygodniej się z nich podnieść;

– dodatkowe krzesła dla gości;

– dobrze oświetlić pomieszczenia z których będzie korzystał chory, unikać jaskrawego, migającego i nierówno padającego światła;

– w oknach założyć rolety, żaluzje aby uniknąć zbyt dużego nasłonecznienia;

– naświetlenie dostosować do charakteru wykonywanych czynności;

– unikać śliskich powierzchni podłóg, śliskiego obuwia;

– zbędne i niestabilne meble usunąć lub przysunąć je do ścian tak, aby nie utrudniały przemieszczania się;

– stabilne, ciężkie meble mogą stanowić oparcie dla chorego przy poruszaniu się;

– drobne przedmioty, bibeloty, porcelanę usunąć lub postawić wyżej aby nie stanowiły zagrożenia;

– chodniki i małe dywany usunąć lub zamienić na wykładzinę dobrze przymocowaną do podłoża i nie ślizgającą się, łatwą do utrzymania w czystości.

Do sprawowania właściwej opieki nad osobą leżącą, niepełnosprawną dobrze byłoby zakupić lub wypożyczyć łóżko rehabilitacyjne z leżem podzielonym na segmenty, regulowane elektrycznie, wyposażone w barierki zabezpieczające, wysięgnik, jezdne z blokadą, pomocniczy blat. Łóżko powinno być wyposażone w materac w pokrowcu, który można prać, a dla osób leżących profilaktycznie  materac przeciwodleżynowy zmiennociśnieniowy.

Przy łóżku chorego powinna znajdować się szafka przyłóżkowa (stolik) wyposażona w ruchome kółka z funkcją blokady, dodatkowy blat boczny (który można wysuwać), łatwa w utrzymaniu czystości, a jej wysokość powinna być dostosowana do wysokości łóżka.

Warto po obu stronach łóżka (lub na szafce) zamontować lampki nocne, albo po bokach łóżka dodatkowe włączniki światła górnego.

W zależności od stanu chorego pomocny będzie: wózek inwalidzki, krzesło toaletowe (sanitarne), laska, kule, chodzik, balkonik, udogodnienia (kliny, wałki, podpórki, pianki, poduszki), łatwoślizgi pomocne przy przemieszczaniu chorego.

Ciągi komunikacyjne powinny być dobrze oświetlone i nie powinny ograniczać choremu poruszanie się. Pokój czysty, estetycznie urządzony, jasny, temperatura w granicach 18-22 stopni Celsjusza, optymalna wilgotność w granicach 40-60%.

Łóżko należy ustawić tak, aby dostęp do chorego był swobodny, najlepiej z trzech stron łózka. Stworzyć podopiecznemu takie warunki bytowania, aby w miarę swych i możliwości mógł brać aktywny udział w życiu domowym, chociażby tylko w ograniczonym stopniu.

Środki do higieny i do pielęgnacji

Zdrowa skóra jest pokryta tzw. płaszczem lipidowym, skóra ma odczyn kwaśny i jej pH wynosi od 3,5 do 5,5. Przy wyższym pH skóra staje się mniej odporna na czynniki zewnętrzne i dochodzi do zakażeń bakteryjnych. W związku ze starzeniem się skóry, zmniejszeniem jej wilgotności i mniejszą sprężystością, skóra osoby starszej i chorej staje się bardziej podatna na uszkodzenia, otarcia, zadrapania, odleżyny, odparzenia, choroby skóry.

Do najważniejszych czynności opiekuńczych należą czynności higieniczne: toaleta całego ciała, toaleta jamy ustnej, zmiana bielizny pościelowej i osobistej, zmiana pieluchomajtek.  Pielęgnacja ciała, to nie tylko mycie, zapewnienie czystości, to także dbanie o odpowiednie nawilżenie skóry, ochrona przed odparzeniami, podrażnieniem, wysuszeniem, profilaktyka przeciwodleżynowa, poprawienie funkcji skóry oraz samopoczucia chorego.

Do czynników drażniących skórę należy: mocz, kał, podwyższona temperatura wewnątrz pieluchy, zwiększona wilgotność, pot, niezmieniona pozycja ciała, długotrwałe przyleganie do siebie fałd skórnych, ocieranie się skóry o sztuczne materiały

Skuteczną ochronę skóry można uzyskać stosując właściwie dobrane środki do higieny i pielęgnacji ciała:

– do mycia ciała należy używać preparaty o odczynie pH podobnym do skóry, czyli około 5, hipoalergiczne, niepodrażniające, rynku są dostępne środki myjąco-natłuszczające, pianki myjąco-pielęgnujące, kremy myjące, chusteczki nasączane;

– po oczyszczeniu skóry, wspomóc jej regenerację – nawilżyć, pobudzić, odżywić stosując balsamy do suchej skóry, kremy, żele aktywizujące skórę;

– zabezpieczyć skórę przed działaniem szkodliwych czynników stosując kremy ochronne                 z argininą, tlenkiem cynku;

– wskazane jest stosowanie produktów pielęgnacyjnych z jednej serii, ponieważ ich działanie uzupełnia się.

Przy codziennej toalecie ciała każdorazowo należy oceniać stan skóry, paznokci u rąk i nóg, zmiany skórne, zwracać szczególną uwagę na miejsca podatne na odleżyny, odparzenia. Zakładać przewiewną, bawełnianą bieliznę osobistą.

 

Przed przystąpieniem do czynności higieniczno-pielęgnacyjnych należy:

– zaplanować daną czynność (np. toaleta całego ciała, zmiana bielizny osobistej itp.),wspólnie z podopiecznym (jeżeli jest to możliwe);

– ocenić, gdzie daną czynność będziemy wykonywać: w łazience czy w łóżku chorego;

– przygotować sobie warsztat pracy: niezbędny sprzęt, akcesoria, środki i preparaty do higieny  i pielęgnacji ciała;

– podczas wykonywania czynności higieniczno-pielęgnacyjnych sprzęt i środki do pielęgnacji powinny znajdować się w zasięgu ręki opiekuna, tak żeby nie odchodzić od chorego;

– przy wykonywaniu czynności należy pamiętać o bezpieczeństwie podopiecznego                            i opiekuna;

– ustawić prawidłową wysokość łóżka,

– zabezpieczyć łóżko przed zalaniem zakładając podkład nieprzemakający;

– zadbać o odpowiednią temperaturę w pokoju;

– stworzyć odpowiednią atmosferę, nie krępującą chorego zachowując intymność i godność podopiecznego.

Toaletę ciała rozpoczynamy od: mycia twarzy, oczu, szyi. Następnie przechodzimy do klatki piersiowej, ramion, rąk, brzucha. Potem myjemy plecy i pośladki, nogi. Do mycia okolic intymnych należy zmienić wodę, przygotować dodatkowo dzbanek z wodą do polania krocza. Po umyciu ciała dokładnie osuszyć skórę. Zastosować właściwe środki pielęgnacyjne. Podczas  toalety odsłaniać tylko te części ciała, które są w danym momencie myte. Nie zapomnijmy o czesaniu włosów. Toaletę jamy ustnej można wykonać przed toaletą ciała lub po jej zakończeniu – zgodnie z życzeniem podopiecznego. Zęby (protezy zębowe) należy myć po każdym posiłku.

Wykonując czynności należy uwzględniać nawyki i przyzwyczajenia i  informować o czynności, którą chcemy wykonać przy chorym.

Źródła: Krakowiak P., Krzyżanowski D., Modlińska A., Przewlekle chory w domu, Gdańsk 2011.

Jak opiekować się osobą przewlekle chorą w domu – Poradnik Damy radę, Wydawca: Fundacja Razem Zmieniamy Świat, Toruń 2018