Choroby krążenia są ściśle związane ze stylem życia. Niewłaściwe nawyki żywieniowe i brak ruchu w głównej mierze przyczyniają się do rozwoju nadciśnienia, wysokiego poziomu cholesterolu LDL i trójglicerydów oraz obniżenia stężenia cholesterolu HDL. Zaburzenia metaboliczne są często związane z nadmierną masa ciała i insulinoopornością.

Współistnienie wymienionych zaburzeń jest głównym czynnikiem rozwoju miażdżycy, które w konsekwencji grozi zawałem lub udarem.

Prawidłowa dieta jest w stanie zahamować rozwój choroby i poprawić parametry lipidowe krwi oraz poziom ciśnienia tętniczego krwi, a w konsekwencji zredukować ryzyko przedwczesnego zgonu z powodu zawału bądź udaru.

Dietą, która zasłynęła ze swego prozdrowotnego działania w kontekście wydłużenia życia oraz w profilaktyce i wspomaganiu leczenia chorób sercowo – naczyniowych, jest dieta śródziemnomorska. Jej korzystny wpływ na poziom lipidów we krwi oraz poziom ciśnienia tętniczego potwierdzają liczne badania, w tym między innymi badanie PREDIMED (Prevención con Dieta Mediterranea), przeprowadzone w Hiszpanii w latach 2003 – 2009.

Do najważniejszych zasad diety śródziemnomorskiej, zgodnych z rekomendacjami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego, należy redukcja spożycia tłuszczów nasyconych. Instytut Żywności i Żywienia rekomenduje, żeby spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych (tłuszcze pochodzenia zwierzęcego oraz tłuszcz palmowy i kokosowy) nie przekraczało 5-6 % całodziennej energii z diety. Całkowite spożycie tłuszczów powinno stanowić 20 – 30 % wartości energetycznej diety. Co oznacza, że znaczną większość tłuszczów w diecie powinny stanowić tłuszcze roślinne oraz tłuszcz rybi.

Kolejnym elementem zdrowej diety śródziemnomorskiej jest eliminacja izomerów trans kwasów tłuszczowych. Są to nienasycone kwasy tłuszczowe przetworzone przemysłowo (tłuszcze utwardzone) lub na skutek poddania ich wysokim temperaturom, występujące głównie w żywności typu fast food oraz produktach cukierniczych (batony, ciastka paczkowane, słone i słodkie przekąski); Tłuszcze te negatywnie wpływają na gospodarkę lipidową, mają działanie prozapalne, mogą przyczyniać się do zachorowania na cukrzycę i nowotwory.

Wśród rekomendowanych tłuszczów zarówno w prewencji chorób serca jak i w takcie leczenia, poleca się kwasy omega – 3 oraz jednonienasycone kwasy tłuszczowe. Te pierwsze  znajdziemy głownie w rybach morskich, oleju rzepakowym nierafinowanym, oleju lnianym, nasionach chia. Natomiast najlepszym źródłem jednonienasyconych kwasów tłuszczowych jest oliwa z oliwek (extra virgin), awokado, orzechy i migdały.

Badania dowodzą, że spożycie błonnika wpływa na zmniejszenie stężenia cholesterolu, zwłaszcza frakcji LDL w surowicy krwi. Szczególnie polecany jest tzw. błonnik rozpuszczalny, który znajdziemy w produktach zbożowych, takich jak płatki owsiane, kasze, warzywach i owocach oraz nasionach roślin strączkowych (fasola, ciecierzyca, soczewica).

Warto pamiętać, że we wszelkich chorobach metabolicznych należy ograniczać cukry proste (cukier rafinowany, biała mąka, biały ryż), szczególnie jeżeli występuje nadwaga lub otyłość. Warto zatem bazować na pełnoziarnistych produktach zbożowych, warzywach i owocach, a cukier stosować w bardzo ograniczonych ilościach. Dieta śródziemnomorska w dużym stopniu bazuje na warzywach i owocach . Poza zawartością witamin, mikroelementów oraz błonnika, warzywa i owoce są źródłem cennych, bioaktywnych składników, polifenoli  które maja działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.

Badanie Physicians Health Study przeprowadzone u 15 220 mężczyzn w wieku 40–84 lat wykazało istnienie odwrotnej zależności między spożyciem warzyw a ryzykiem choroby wieńcowej, a National Health and Nutrition Examination Survey Epidemiologic Follow-up Study dowiodło, iż konsumpcja warzyw i owoców 3 razy dziennie lub częściej znamiennie wpływała na zmniejszenie ryzyka wystąpienia udaru mózgu i choroby wieńcowej oraz śmierci z obu tych przyczyn

Ważnym zaleceniem żywieniowym, zwłaszcza o osób z nadciśnieniem tętniczym jest ograniczenie spożycia soli. Spożycie soli nie powinno być większe niż 5g/dziennie. Należy zatem ograniczać solenie potraw, ale również unikać spożywania produktów wędzonych, solonych, marynowanych, serów żółtych, słonych wędlin, produktów typu fast food;

A co z alkoholem? Liczne badania wskazują, że umiarkowane spożywanie czerwonego wina  do posiłków może mieć korzystne działanie. Jednakże należy to traktować bardzo ostrożnie, zwłaszcza u osób, u których występują inne schorzenia.

Duże spożycie alkoholu, tzn. 30-40 g czystego etanolu dziennie, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem choroby wieńcowej, podczas gdy mniejsze niż 30 g – z działaniem ochronnym przeciw tej chorobie, u obu płci.

Literatura:

Chudzińska M., Wołowiec Ł., Zukow W., Sinkiewicz W. „Mediterranean diet recommended not only in cardiovascular diseases. Journal of Education, Health and Sport”. 2017;7(6):732-746. eISSN 2391-8306. DOI

 

Grzymisławski M., Gawęcki J. „Żywienie człowieka zdrowego i chorego” PWN, Warszawa

 

Aleksandra Cichocka „Dieta śródziemnomorska w profilaktyce pierwotnej choroby niedokrwiennej serca” Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2005, tom 1, nr 3, s. 30–39